„Równość”

Program socjalistów polskich (drukowano w Brukseli 1878)

W każdym społeczeństwie wszystkie urządzenia społeczne, ekonomiczne i polityczne są wynikiem wspólnych, wiekowych usiłowań wszystkich bez wyjątku członków społeczeństwa i tym samym powinny by służyć ku ogólnej korzyści wszystkich. Lecz wskutek tego, iż nieznaczna mniejszość społeczeństwa posiada dziś w swym ręku narzędzia pracy, tj. kapitał, ona tylko jedynie ciągnie wyłączną korzyść z tych urządzeń.

Taki stosunek mniejszości posiadającej kapitał do większości dającej swą pracę wyraził się ostatecznie w instytucji najmu, tj. w nadaniu pracy charakteru towaru.

Zredukowanie robotnika do znaczenia towaru jest nową formą niewoli i wyzyskiwania, gdyż robotnik sprzedający swą pracę wedle ogólnych praw zamiany nie może w żaden sposób wpłynąć na jej warunki; on daje kapitaliście wartość tej pracy, otrzymując w zamian jej cenę rynkową, zależną jedynie od ilości rąk roboczych i kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb życia.

Odpowiednio do organizacji najmu złożyły się wszelkie inne urządzenia społeczne i państwowe. Tak nazwana „swoboda jednostki”, mając za podstawę sławną ideę „samopomocy”, sprowadzona została do walki wszystkich ze wszystkim, walki, z której zwycięzcą wychodzi kapitalista, silny w środki materialne. Pozbawiony środków dla produkcji, pozbawiony możności niezależnej pracy i sprowadzony do znaczenia najemnika, robotnik utraca wszelką moralną samodzielność i ulega woli kapitału we wszystkich przejawach swego indywidualnego i społecznego życia.

Taki stan rzeczy wywołał we wszystkich cywilizowanych społeczeństwach usiłowania klasy pracującej skierowane ku zużytkowaniu urządzeń społecznych na korzyść wszystkich bez wyjątku członków społeczeństwa. W ten sposób kapitalistycznej teorii posiadania narzędzi pracy i podziału produktów przeciwstawiona została teoria socjalizmu, zasady którego ostatnimi czasy świadomie przyjęte zostały przez robotników Europy i Ameryki, którzy tym samym dążą do gruntownej zmiany obecnych stosunków społecznych na korzyść pracy, tj. do rewolucji społecznej. Rozważanie warunków bytu i naszego także społeczeństwa doprowadziło nas do przekonania, że triumf zasad socjalizmu jest koniecznym warunkiem pomyślnej przyszłości narodu polskiego, że czynny udział w walce z ustalonym porządkiem społecznym jest obowiązkiem każdego Polaka przenoszącego los milionów ludu polskiego nad interesy szlachecko-kapitalistycznej cząstki naszego narodu.

Zasady, które wyznajemy, są następujące:

1. Społeczeństwo zapewnia każdej jednostce wszechstronny rozwój sił przyrodzonych.

2. Środki i narzędzia pracy powinny przejść z rąk jednostek na wspólną własność pracujących i tym sposobem praca najemna zamieniona będzie pracą zrzeszoną w stowarzyszeniach fabrycznych, rzemieślniczych i rolnych.

3. Każda jednostka ma prawo do korzyści z rezultatów stowarzyszonej pracy, prawo, które w przyszłości określą sami pracujący na podstawie nauki.

4. Zupełna równość społeczna obywateli bez różnicy płci, rasy i narodowości.

5. Wprowadzenie w życie powyższych zasad jest sprawą wszystkich pracujących, bez różnicy rodzaju pracy i narodowości, zatem rewolucja społeczna musi być powszechna i międzynarodowa.

6. Na zasadzie tego żądamy federacyjnych związków z socjalistami wszystkich krajów.

7. Zastosowanie w życiu tych zasad może być dokonane tylko przez sam lud pod moralnym przewodnictwem organizacji ludowej, świadomej jego praw i interesów.

8. Zasadą naszej działalności jest moralna zgodność środków działania z założonym celem.

Za główne środki przyczyniające się do rozwoju naszej partii uznajemy:

a) organizację sił ludowych,

b) ustną i książkową propagandę zasad socjalizmu,

c) agitację, tj. protesty, demonstracje i w ogóle czynną walkę w duchu naszych zasad z obecnym porządkiem społecznym.

Program powyższy wobec bezskuteczności dróg legalnych może być osiągnięty tylko na drodze rewolucji społecznej.

***

Zważywszy,

że dążenia nowoczesnego proletariatu znalazły ostateczny swój wyraz w Międzynarodowym Stowarzyszeniu Robotników, przyłączamy się do następującego orzeczenia, przyjętego przez 1 Kongres tego Stowarzyszenia:

Zważywszy,

że wyzwolenie robotników powinno być dziełem jedynie tylko robotników, że walka o ich wyzwolenie nie powinna dążyć do wytworzenia nowych klas uprzywilejowanych, ale do ustanowienia równych praw i równych obowiązków dla wszystkich;

że zależność robotnika od kapitału jest źródłem wszelkiej niewoli: politycznej, moralnej i materialnej;

że wskutek tego ekonomiczne wyzwolenie robotników stanowi wielki cel, któremu podlegać winny wszelkie ruchy polityczne;

że wszystkie usiłowania dotychczas użyte rozbiły się o brak solidarności pomiędzy robotnikami różnych gałęzi pracy w pojedynczych krajach i o brak braterskiego zjednoczenia klas pracujących różnych krajów;

że wyzwolenie robotników nie jest zadaniem ani miejscowym, ani narodowym, ale socjalnym, zadaniem, które interesuje wszelkie cywilizowane społeczeństwa i rozwiązanie którego zależy od teoretycznego i praktycznego współdziałania tych społeczeństw;

że ruch wzbudzony pomiędzy robotnikami najbardziej przemysłowych krajów, budząc nowe nadzieje, uroczyście ostrzega, aby nie powtarzano dawnych błędów, oraz wymaga połączenia usiłowań dotychczas rozdzielonych.

Z tych powodów

Kongres Międzynarodowego Stowarzyszenia Robotników odbyty w Genewie 3 września 1866 roku oświadcza, że Stowarzyszenie to, jak również wszystkie związki i pojedyncze osobistości doń należące uznają za zasadę swego postępowania względem wszystkich ludzi bez różnicy rasy, wyznania i narodowości:

Prawdę, Sprawiedliwość i Moralność.

Kongres uważa za swój obowiązek żądanie praw człowieka i obywatela nie tylko dla członków Stowarzyszenia, ale dla każdej jednostki spełniającej swe obowiązki.

„Nie ma praw bez obowiązków, nie ma obowiązków bez praw”.

Warszawa, wrzesień 1878 r.

_______________
Powyższy tekst pierwotnie powstał w Warszawie, a następnie został wydrukowany jako ulotka pod koniec roku 1878 w Genewie, skąd był przemycany na ziemie polskie zaboru rosyjskiego. Później ukazał się w emigracyjnym (wydawanym w Szwajcarii) czasopiśmie socjalistycznym „Równość” nr 1, październik 1879. Następnie został wznowiony w zbiorze „Pierwsze pokolenie marksistów polskich 1878-1886”, wybór Alina Molska, tom I, Książka i Wiedza, Warszawa 1962. Przedruk za tym ostatnim źródłem, tam też znajdują się szczegółowe informacje o tym dokumencie i jego kolejnych wersjach. Autorami tego tekstu byli m.in.: Kazimierz Dłuski, Szymon Diksztajn, Ludwik Dziankowski, Stanisław Mendelson, Witold Piekarski, Ludwik Waryński, Aleksander Więckowski, Józef Uziębło.

Jeden komentarz nt. “Program socjalistów polskich (drukowano w Brukseli 1878)

  1. Pingback: Internetówka 258 | Skojarzenia. Bohdan Kaczmarek

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *