O ludowcu zabitym przez komunistów

Ukazała się książka poświęcona zapomnianemu, a bardzo zasłużonemu działaczowi ruchu ludowego, zamordowanemu przez komunistów. Autorką jest inna zasłużona działaczka ludowa.

Nakładem Oficyny Naukowej ukazała się książka Barbary Matus pt. „Człowiek niezłomny. Władysław Kojder (1902–1945)”. Jest to pierwsza poważniejsza publikacja poświęcona tej postaci. Dziś niemal zupełnie zapomniany, był Kojder wybitnym i zasłużonym działaczem ruchu ludowego. Pochodził z chłopskiej rodziny w Grzęsce koło Przeworska na Podkarpaciu. Jako nastolatek związał się z ruchem ludowym. W II połowie lat 20., gdy sanacja w sojuszu ze sferami ziemiańskimi chciała podporządkować sobie młodzieżowe organizacje ludowe, był jednym ze zwolenników niezależności i należał do pierwszych działaczy Związku Młodzieży Wiejskiej RP, popularnie zwanego „Wiciami”; pełnił w nim funkcje kierownicze na szczeblu lokalnym i regionalnym. W latach 30. był jednym z liderów środowiska skupionego wokół Wiejskiego Uniwersytetu Orkanowego, prowadzonego przez Zofię i Ignacego Solarzów – brał istotny udział w budowie siedziby tej placówki w Gaci Przeworskiej. Od połowy lat 20. związany ze spółdzielczością – zakładał spółdzielnię mleczarską w rodzinnej wsi i był jej liderem, organizował także regionalne struktury spółdzielczości spożywców „Społem”. Aktywny w politycznym ruchu ludowym – organizował radykalny marsz chłopów na Przeworsk w roku 1933 w sprzeciwie wobec sanacyjnego reżimu i sytuacji ekonomicznej chłopów; współorganizował radykalną wielką manifestację chłopów w Nowosielcach (1936) oraz lokalne struktury strajku chłopskiego rok później. Za tę ostatnią aktywność był więziony we Lwowie przez kilka tygodni. Podczas okupacji hitlerowskiej działał w podziemnych strukturach politycznych ludowców, wspierał ukrywanie Żydów i Polaków, organizował struktury tajnego nauczania, współpracował z prasą podziemną. Po zakończeniu wojny włączył się w organizowanie struktur Polskiego Stronnictwa Ludowego. 16 września 1945 r. został wybrany liderem krakowskiego okręgu PSL i członkiem naczelnych władz partii. W obliczu złego stanu zdrowia prezesa PSL Wincentego Witosa był faktycznym liderem ugrupowania. Następnego dnia został skrytobójczo zamordowany przez komunistyczną służbę bezpieczeństwa – zatrzymany, wywieziony kilkadziesiąt kilometrów od domu i rozstrzelany. Komunistyczna propaganda utrzymywała, że zbrodni dokonały „bandy reakcyjnego podziemia”; pogrzeb Kojdra zgromadził 30 tysięcy ludzi.

Kojder
Książka Barbary Matus jest pierwszą większą publikacją poświęconą Kojdrowi. Jak napisała autorka, Wielkie wartości ideowe, moralne, przymioty charakteru i prawie wzorcowy kształt osobowości Władysława Kojdra typowały go na przywódcę organizacji najpierw młodzieżowej, potem politycznej. A że miał w sobie i potrzebę służenia sprawie, umiłowanie wsi, i chęć niesienia pomocy pokrzywdzonym, przeto od młodych lat szedł drogą pracy społecznej typową dla działacza chłopskiego: od koła wiciowego przez wszystkie szczeble jego władzy, przez organizacje gospodarcze służące wsi aż do pracy politycznej w Stronnictwie Ludowym. Ocenił jego wartości największy chłop XX wieku Wincenty Witos i jego naznaczył swoim następcą. A chociaż był to jednocześnie wyrok na niego − bo zaraz po tej nominacji został przez komunistycznych przeciwników politycznych skrytobójczo zamordowany − pozostaje w historii Ruchu Ludowego wyznacznikiem kontynuatora linii politycznej Witosa. Aby uratować chociaż cząstkę pamięci i utrwalić w historii małopolskiego Ruchu Ludowego postać Kojdra, zebraliśmy wraz z jego bratem Stanisławem i synem Andrzejem wspomnienia jego najbliższych kolegów, dokumenty, publicystykę, bogatą korespondencję i pamiętniki. Z tego materiału powstała ta książka, przekaz do historii, zapis pamięci ludzi. Pierwsza część zawiera historię życia i działalności, opisaną we wspomnieniach kolegów i w świetle zebranych dokumentów. Część druga to bogaty materiał dokumentacyjny, pozwalający bliżej poznać osobowość nie tylko samego Władysława Kojdra, ale i jego żony Aurelii, również działaczki ludowej. Na tę część składają się publicystyka Kojdra, korespondencja i pamiętniki.

Autorka książki również miała życiorys godny uznania. Początkowo związana z młodzieżowym ruchem komunistycznym w Krakowie, podczas okupacji hitlerowskiej została działaczką Batalionów Chłopskich, jedną z przywódczyń sanitariuszek tzw. Zielonego Krzyża, instruktorką sabotażu, wytwarzała fałszywe dokumenty, była też wywiadowczynią, wchodziła w skład redakcji konspiracyjnego pisma „Polska Ludowa”. Po wojnie działaczka PSL, w latach 1953-1956 represjonowana i więziona.

Książka Barbary Matus liczy 272 strony, można ją kupić u wydawcy.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *