Biografia „Czerwonego księcia”

Ukazała się zapowiadana od dawna pierwsza biografia Juliusza Poniatowskiego – ekonomisty, działacza lewicy ludowej i sanacyjnej, jednego z czołowych propagatorów reformy rolnej w II RP.

Nakładem Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego ukazała się właśnie ponad 450-stronicowa książka prof. Mariana Marka Drozdowskiego „Juliusz Poniatowski (1886-1975)”. Poświęcona jest postaci niemal zupełnie zapomnianej, a zajmującej niegdyś znaczące miejsce w środowisku polskiej lewicy.

Poniatowski urodził się w 1886 r. w polskiej rodzinie ziemiańskiej w Petersburgu. Odbył studia rolnicze na UJ i w Brukseli oraz ekonomiczne na Uniwersytecie Karola w Pradze. W latach 1907-1910 gospodarował w majątku ojca na Lubelszczyźnie. Gdy wybuchła I wojna światowa, wstąpił do I Brygady Legionów Polskich, gdzie dosłużył się stopnia sierżanta. Następnie wszedł w skład kierownictwa POW, należał do tajnego Konwentu A, był bliskim współpracownikiem Piłsudskiego.

Związał się wówczas z grupą radykalnych działaczy ludowych, współtwórca i członek zarządu Polskiego Stronnictwa Ludowego. W lubelskim rządzie Ignacego Daszyńskiego był ministrem rolnictwa. W roku 1919 wybrany do zarządu lewicowego PSL „Wyzwolenie”, przez 7 lat jego wiceprezes, w latach 1919-1927 poseł na sejm z ramienia tego ugrupowania, w latach 1922-1927 wicemarszałek sejmu. W latach 1920-1921 minister rolnictwa w rządzie Witosa. Był jednym z głównych twórców koncepcji reformy rolnej w jej radykalnych postaciach. Po zamachu majowym wystąpił z partii, lojalny wobec Piłsudskiego.

Początkowo wycofał się z czynnej polityki i poświęcił pracy naukowo-dydaktycznej w dziedzinie rolnictwa. Jednak od roku 1934 był przez 5 lat ministrem rolnictwa w 4 rządach sanacyjnych: Leona Kozłowskiego, Walerego Sławka, Mariana Zyndram-Kościałkowskiego oraz Felicjana Sławoj-Składkowskiego. Był uważany za jednego z czołowych przedstawicieli lewicy sanacyjnej i grupy „liberałów” niechętnych narastającym tendencjom autorytarnym. W miarę możliwości na stanowisku ministra wcielał – mimo oporów sfer ziemiańskich – reformę rolną, a także inne poczynania na rzecz modernizacji rolnictwa, jak komasację gruntów, meliorację itp.

Zwolennik rozwoju spółdzielczości wiejskiej oraz inicjatyw samokształceniowych, jak uniwersytety ludowe czy akcja przysposobienia rolniczego wśród młodych chłopów, wspierał na rozmaite sposoby tego rodzaju inicjatywy. Dbał także o rozwój i wspieranie nowoczesnej myśli agrarnej i badanie kultury wsi, był inicjatorem powołania Instytutu Kultury Wsi. Mimo przynależności politycznej był zazwyczaj dobrze oceniany przez lewicę i ruch ludowy.

Działał także na rzecz przezwyciężenia konfliktów narodowościowych w II RP, szczególnie wiele uwagi poświęcił łagodzeniu napięć z mniejszością ukraińską, założył ok. 40-hektarowe gospodarstwo rolne we wsi Święte Laski w pow. sarneńskim i wybudował tam z własnych pieniędzy szkołę dla ludności ukraińskiej. Zwany był z racji swego pochodzenia i kontrastujących z nim poglądów „Czerwonym księciem”. Był odznaczony Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta oraz trzykrotnie Krzyżem Walecznych.

We wrześniu 1939 r. przedostał się do Rumunii, gdzie został internowany, następnie przebywał w Palestynie i we Włoszech, gdzie zastał go koniec wojny. Nie wrócił do kraju, od 1947 r. przebywał we Francji, gdzie współpracował m.in. ze środowiskiem Jerzego Giedroycia. Do Polski wrócił na fali „odwilży” po październiku 1956 r. Był wykładowcą w SGGW, naukowo zajmował się rolnictwem. Zmarł w 1975 r.

Książkę prof. Drozdowskiego o Juliuszu Poniatowskim można nabyć np. tutaj.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *